مهدی صدیقیان_پژوهشگر مطالعات فرهنگی
دوازدهم شهریورماه در تقویم ایران، فراتر از یک یادبود صرف تاریخی، نمادی از مقاومت هوشمندانه در برابر یکی از بزرگ‌ترین امپراتوری‌های تاریخ جهان است. سالروز شهادت رئیسعلی دلواری، نه تنها گرامی‌داشت یک قهرمان ملی، بلکه بازخوانی دورانی است که خلیج‌فارس، کانون اصلی نبردهای ژئوپلیتیک و طمع‌ورزی‌های استعماری بریتانیا بود. برای درک اهمیت این روز، باید از لایه‌های سطحی روایت‌های کلاسیک عبور کرد و به کنه استراتژی ایستادگی در برابر استعمار نوین اندیشید.
خلیج‌فارس؛ میدان نبرد نابرابر
در سال‌های پرآشوب جنگ جهانی اول (۱۹۱۴-۱۹۱۸)، ایران با وجود اعلام بی‌طرفی، به دلیل موقعیت راهبردی‌اش عملاً به اشغال نیروهای بیگانه درآمده بود. جنوب ایران و به‌ویژه بوشهر، به عنوان گلوگاه حیاتی تجارت و سیاست، زیر چکمه‌های استعمار انگلیس قرار داشت. در آن ایام، بریتانیا با تکیه بر نیروی دریایی قدرتمند خود و با نادیده گرفتن حاکمیت ملی ایران، بوشهر را اشغال کرد. در حالی که حکومت مرکزی در تهران گرفتار ضعف و ناامیدی بود، رئیسعلی دلواری، نه به عنوان یک نظامی کلاسیک، بلکه به عنوان رهبر جریان مقاومت مردمی، خلأ حضور قدرت مرکزی را با غیرت ملی پر کرد.
رئیسعلی؛ از تبار استراتژیست‌های میدان
رئیسعلی دلواری تنها یک جنگجوی شجاع نبود؛ او یک استراتژیست تمام‌عیار در جنگ‌های نامتقارن بود. او با شناخت دقیق از جغرافیای سخت و سوزان سواحل بوشهر، توانست ارتشی از قبایل متحد و نیروهای داوطلب را علیه مدرن‌ترین نیروی نظامی آن زمان جهان بسیج کند. تفاوت رویکرد رئیسعلی با سایر مبارزان هم‌عصر خود در این بود که او مقاومت را با درایت پیوند زد. او می‌دانست که با نیروی کلاسیک نمی‌توان به مصاف توپخانه‌های کشتی‌های انگلیسی رفت؛ لذا به نبردهای چریکی، شبیخون‌ها و ایجاد ناامنی برای خطوط تدارکاتی دشمن روی آورد. این سبک مبارزه، هیمنه امپراتوری بریتانیا را که به سادگی تمام، نیمی از جهان را زیر سلطه داشت، به لرزه درآورد.
چرا مبارزه با استعمار، یک مأموریت تاریخی ناتمام است؟
وقتی از «روز مبارزه با استعمار انگلیس» سخن می‌گوییم، نباید صرفاً به گذشته نگاه کنیم. استعمار در طول تاریخ تغییر چهره داده است؛ دیروز با کشتی‌های جنگی در خلیج‌فارس حضور داشت و امروز در قالب جنگ‌های اقتصادی، فشارهای رسانه‌ای و تلاش برای تغییر روایت‌های هویتی، سعی در نفوذ دارد. رئیسعلی دلواری در آن زمان برای حاکمیت بر خاک جنگید؛ امروز، پیام او برای نسل کنونی، حفظ حاکمیت بر اراده و تصمیم است.
درس بزرگی که از شهادت رئیسعلی و یارانش در ۱۲ شهریور می‌گیریم، این است که در سایه‌ی فقدان حمایت‌های کلان دولتی، این سرمایه اجتماعی و اتحاد مردم است که می‌تواند در برابر طمع‌ورزی‌های خارجی سد ایجاد کند.
شهادت رئیسعلی دلواری در شبیخون دشمن، پایان راه او نبود، بلکه آغاز اسطوره‌ای بود که تا امروز در حافظه‌ی جمعی ایرانیان باقی مانده است. نام او، خط قرمزی است بر هرگونه تعرض به تمامیت ارضی و استقلال سیاسی کشور. امروز، در سالروز شهادت این سردار دلاور، خبرگزاری باورخبر بازخوانی این تاریخ را نه برای غرق شدن در گذشته، بلکه برای یافتن چراغ راه آینده می‌داند؛ چرا که درس بزرگ دلواری، همچنان معتبر است: عزت، فروختنی نیست؛ حتی در سخت‌ترین شرایط و در برابر قدرتمندترین دشمنان.
