مهدی صدیقیان_روزنامه نگار
دهم سپتامبر (۱۹ شهریور)، روز جهانی پیشگیری از خودکشی است؛ روزی که با شعار «تغییر روایت» (Changing the Narrative) برگزیده می‌شود تا جامعه‌ها به جای سکوت و انگ، درباره‌ی درد روانی و راه‌های نجات از آن با هم حرف بزنند.
خودکشی، بحران پنهان اما قابل پیشگیری
بر اساس آمارهای سازمان جهانی بهداشت، هر سال بیش از ۷۲۰ هزار نفر در جهان بر اثر خودکشی جان خود را از دست می‌دهند؛ به این معنا که به‌طور میانگین هر ۴۳ ثانیه یک نفر. اما نکته‌ای که کمتر به آن پرداخته می‌شود این است که اکثریت قریب به اتفاق این اتفاق‌ها قابل پیشگیری بوده‌اند.
متخصصان سلامت روان تأکید می‌کنند که خودکشی نتیجه‌ی یک عامل واحد نیست؛ ترکیبی از فشارهای روانی، تنهایی، شکست‌های اقتصادی و اجتماعی، بیماری‌هایی مانند افسردگی و مهم‌تر از همه، سکوتی است که جامعه بر سر درد انسان‌ها می‌کند.
انگ، بزرگ‌ترین مانع فریاد کشیدن
بسیاری از افراد در آستانه‌ی آسیب، به جای کمک‌خواستن، سکوت را انتخاب می‌کنند؛ چون می‌ترسند قضاوت شوند، «ضعیف» تلقی شوند یا بار اطرافیان شوند. همین انگ اجتماعی است که روز جهانی پیشگیری از خودکشی قصد دارد با آن بجنگد: از طریق گفت‌وگوی آزاد درباره‌ی سلامت روان، همان‌قدر که درباره‌ی سلامت جسم حرف می‌زنیم.
نشانه‌هایی که نباید نادیده گرفت
کارشناسان می‌گویند فردی که به تصمیم آسیب رساندن به خود نزدیک می‌شود، معمولاً نشانه‌هایی از خود بروز می‌دهد:
– درون‌گرایی ناگهانی و کناره‌گیری از خانواده و دوستان
– صحبت درباره‌ی «بی‌معنایی زندگی» یا «سنگینی برای دیگران»
– هدیه دادن وسایل عزیز و خداحافظی‌های پنهان
– افت شدید خواب، اشتها یا عملکرد روزمره
– تغییرات ناگهانی در رفتار پس از یک شوک یا شکست
هیچ‌کدام از این نشانه‌ها را با «طبیعی است، رد می‌شود» توجیه نکنید. پرسیدن صریح اما مهربانانه‌ی جمله‌ی «حالت خوب نیست؟ دوست داری حرف بزنی؟» هرگز فرد را به سمت آسیب سوق نمی‌دهد؛ برعکس، در بسیاری از موارد نخستین حلقه‌ی نجات است.
همدلی؛ مهارتی که جان می‌دهد
حمایت عاطفی یک فرمول پیچیده نیست:
۱. شنیدن بدون قضاوت گاهی کسی به راه‌حل نیاز ندارد، فقط به کسی که بشنود.
۲. باقی ماندن یک تماس تلفنی چند روز بعد، نشانه‌ی این است که تنها نیست.
۳. هدایت به کمک تخصصی تشویق فرد به مراجعه به روان‌شناس، روان‌پزشک یا مراکز مشاوره.
۴. پرهیز از جملاتی مانند «تو که چه مشکلی داری؟» یا «عقلت کجاست؟» این جملات پل ارتباطی را می‌سوزانند.
صدای حرفه‌ای در دسترس است
در ایران نیز خدمات مشاوره‌ی تلفنی و حمایتی برای افراد در بحران و اطرافیان آنان فعال است؛ از جمله خط ملی صدای مشاور (۱۴۸۰) و اورژانس اجتماعی (۱۲۳). متخصصان توصیه می‌کنند هر کسی که احساس خطر می‌کند یا نزدیکانش نگران او هستند، بدون خجلت این شماره‌ها را تماس بگیرد.
خودکشی پایان یک درد نیست، پایان یک امید است. و امید، چیزی است که می‌توان آن را با یک گفت‌وگو، یک همدلی و یک حضور دوباره زنده کرد. در روز جهانی پیشگیری از خودکشی، شاید مهم‌ترین کار هر یک از ما این باشد که به یک نفر بگوییم: «برای من مهم هستی.»
