به گزارش پایگاه خبری فرهنگ آفرینان به نقل از خبرگزاری مهر، آیت‌الله لطف‌الله دژکام شامگاه دوشنبه در مراسم یادروز حافظ شیرازی، به بررسی موضوع «بن‌مایه‌های دینی در غزل‌های حماسی حافظ» پرداخت و دلایل ماندگاری شعر این شاعر بزرگ را مورد تحلیل قرار داد. وی با اشاره به ظرفیت‌های معنایی دیوان حافظ، نمونه‌هایی از کاربرد ابیات او در روایت رویدادهای تاریخی و حماسی معاصر را تشریح کرد.
امام جمعه شیراز با طرح این پرسش که چرا حافظ در طول تاریخ ماندگار شده است، به دیدگاه مولوی درباره راز ماندگاری سخن اشاره کرد و گفت: سخنی که ریشه در حکمت و معنا داشته باشد، می‌تواند از گذر زمان عبور کند و در حافظه تاریخی ملت‌ها باقی بماند. وی با اشاره به ابیاتی از مولوی درباره دگرگونی آب جوی و ماندگاری آسمان، افزود: سخن ماندگار باید از بن‌مایه‌ای عمیق برخوردار باشد و حکمت و معارف دینی از مهم‌ترین سرچشمه‌های چنین سخنی به شمار می‌روند.
حافظ با زبان مشترک مردم، سخن دل آنان را بیان می‌کند. نماینده ولی‌فقیه در استان فارس با اشاره به مقدمه گلستان سعدی و ابیاتی درباره تفاوت ماندگاری گل و گلستان، یکی دیگر از دلایل ماندگاری شاعران بزرگی همچون حافظ را ظرفیت سخن آنان برای بیان مقاصد و احساسات دیگران دانست. آیت‌الله دژکام با بیان اینکه حافظ تنها بیانگر اندیشه و احساس شخصی خود نیست، افزود: شعر او به بستری تبدیل شده است که دیگران نیز می‌توانند مقصود و پیام خود را با بهره‌گیری از زبان و ظرفیت ادبی آن به مخاطبان منتقل کنند.
وی با اشاره به مفهوم اقتباس در ادبیات، توضیح داد: سخنرانان و نویسندگان در بسیاری از مواقع از شعر حافظ و سعدی بهره می‌گیرند تا مفاهیم موردنظر خود را با بیانی زیباتر، رساتر و اثرگذارتر به مخاطب منتقل کنند.
امام جمعه شیراز با اشاره به تفاوت میان معنای اولیه ابیات حافظ و کاربردهای جدید آن‌ها گفت: در اقتباس ادبی، گاهی قرائن و فضای اولیه یک شعر تغییر می‌کند و با قرار گرفتن آن در موقعیتی تازه، معنای جدیدی شکل می‌گیرد؛ در حالی که ساختار هنری و بلاغت سخن شاعر همچنان حفظ می‌شود.
وی با اشاره به تلاش‌های پژوهشگران حافظ‌شناس برای بررسی قرائن درون‌متنی دیوان حافظ، اظهار کرد: شناخت فضای اصلی شعر برای فهم دقیق اندیشه شاعر اهمیت دارد؛ با این حال، در اقتباس‌های معاصر، گاهی هدف آن است که از ظرفیت زبانی و هنری حافظ برای بیان مفاهیم جدید استفاده شود.
آیت‌الله دژکام در ادامه با اشاره به تصویرهایی از دوران انقلاب اسلامی و حضور امام خمینی(ره) در بهشت زهرا(س)، به ظرفیت ابیاتی از حافظ برای بازنمایی نقش انسان‌های به‌ظاهر بی‌قدرت در تحولات بزرگ تاریخی پرداخت و با استناد به این بیت که «مبین گدایان عشق را کاین قوم شاهان بی‌کمر و خسروان بی‌کله‌اند»، بر امکان بازخوانی مفاهیم حماسی در شعر حافظ تأکید کرد.
نماینده ولی‌فقیه در فارس همچنین با اشاره به تصاویر مرتبط با دفاع مقدس و شهدای معاصر، ابیاتی از حافظ را در پیوند با مفاهیمی همچون وفاداری، ایستادگی و فداکاری بازخوانی کرد.
امام جمعه شیراز با اشاره به بن‌مایه‌های دینی در برخی ابیات حافظ، بر امکان بررسی ارتباط میان شعر این شاعر و مفاهیم قرآنی و روایی تأکید کرد. وی با اشاره به کاربرد مفاهیمی همچون صبر، نماز، توکل و یاری الهی در روایت‌های حماسی، نمونه‌هایی از بهره‌گیری معاصر از شعر حافظ را مطرح کرد و به ابیاتی پرداخت که می‌توان آن‌ها را در چارچوب مفاهیم دینی و مقاومت بازخوانی کرد.
آیت‌الله دژکام همچنین با اشاره به حضور عشایر و گروه‌های مختلف مردم در صحنه‌های حماسی، ابیاتی از حافظ درباره هویت، وفاداری و پایداری را یادآور شد و بر ظرفیت شعر او برای بازتاب پیوند میان دین، هنر و حماسه تأکید کرد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به ظرفیت دیوان حافظ برای بازخوانی مسائل روز، اظهار کرد: می‌توان با بهره‌گیری از شعر حافظ، بخشی از تجربه‌های زندگی معاصر را در قالب زبان ادبی و هنری روایت کرد؛ رویکردی که ضمن حفظ ارزش‌های ادبی این اثر، امکان انتقال مفاهیم تازه به مخاطبان را فراهم می‌کند.
امام جمعه شیراز در پایان با اشاره به ابیاتی درباره ایستادگی در برابر دشمن و تسلیم در برابر حکم الهی، بر پیوند میان مفاهیم دینی و حماسی در بازخوانی شعر حافظ تأکید کرد.
