مهدی صدیقیان – پژوهشگر مطالعات فرهنگی
به گزارش موزه میراث هنر آسیایی / خانه پژوهش هنر آسیایی نمایشگاه مشترک «کلمات‌شدن» (Becoming Words) از ۱۶ اکتبر در «خانه پژوهش هنر آسیایی» در شیکاگو افتتاح می‌شود؛ رویدادی که در آن سنت‌های خوشنویسی ایرانی و ژاپنی روبه‌روی یکدیگر قرار می‌گیرند تا نشان دهند حروف و واژه‌ها فراتر از نمادهایی برای خواندن، می‌توانند به حرکت، صدا، ریتم و تجربه‌ای دیداری و شنیداری بدل شوند.
در این نمایشگاه، بهمن پناهی، هنرمند، موسیقی‌دان و خوشنویس ایرانی‌تبار مقیم فرانسه، در کنار هکیون اودا (Hekiun Oda)، خوشنویس برجسته ژاپنی، به خلق و ارائه اثر پرداخته است. پناهی با تکیه بر ساختار هندسی و ظرایف خط نستعلیق، این هنر کهن را به سمت انتزاع مدرن، حرکت آزاد و ریتم‌های موسیقایی هدایت می‌کند.
وقتی خط فقط برای خواندن نیست
در نگاه سنتی، ساختار حروف و ترکیب‌بندی آن‌ها در خدمت خوانایی متن و بازتاب زیبایی فرمال است؛ اما در آثار این نمایشگاه، مرزهای میان «نوشتن»، «نقاشی» و «موسیقی» کمرنگ می‌شود.
در تجربه‌های تجسمی پناهی، حروف فارسی به خطوط و احجامی رها بدل می‌شوند که پیش از خوانده شدن، باید دیده و احساس شوند. او که دارای مدرک دکتری در رشته موسیقی‌شناسی از دانشگاه سوربن فرانسه است، سال‌هاست پروژه پژوهشی و تجربی خود با عنوان «موزیکالیگرافی» (موسیقی‌خط) را پی می‌گیرد؛ رویکردی که پیوند عمیق میان سکوت، ضرباهنگ قلم، تنفس و ساختار نغمه‌های ایرانی را به تصویر می‌کشد.
گفت‌وگوی نستعلیق فارسی و شُودوی ژاپنی
در سوی دیگر این نمایشگاه، هکیون اودا نماینده هنر سنتی «شُودو» (Shodō) — خطاطی سنتی ژاپن — است؛ شیوه‌ای که در آن انضباط تنفسی، انرژی درونی بدن و حرکت فرودین قلم‌مو بر کاغذ نقش اساسی دارد.
به این ترتیب، نمایشگاه دو کهن‌الگوی نوشتاری مشرق‌زمین یعنی نستعلیق ایرانی و شودوی ژاپنی را وارد یک دیالوگ معاصر می‌کند؛ جایی که هر دو خط، سنت دیرینه خود را نه به عنوان قیدی محدودکننده، بلکه به مثابه بستری زاینده برای خلق تجربه‌های بصری نو به کار می‌گیرند.
اجرای زنده خوشنویسی و کارگاه‌های تخصصی
یکی از نقاط عطف این رویداد، اجرای زنده خوشنویسی (پرفورمنس) توسط بهمن پناهی و هکیون اودا در آیین گشایش (جمعه ۱۶ اکتبر) است. در این برنامه، فرایند پدید آمدن خط در لحظه و در برابر دیدگان مخاطبان اتفاق می‌افتد؛ کنشی زنده که ارزش اثر را نه فقط در تابلوی نهایی، بلکه در خودِ لحظه حرکت قلم و آوای آن تعریف می‌کند.
برگزاری تور نمایشگاهی با همراهی هنرمندان، کارگاه تخصصی موزیکالیگرافی و نشست‌های گفت‌وگوی بینافرهنگی از دیگر بخش‌های این رویداد یک‌ماهه در شیکاگو خواهد بود.
نمایشگاه «کلمات‌شدن» تا اواسط نوامبر ۲۰۲۶ در «خانه پژوهش هنر آسیایی» شیکاگو میزبان علاقه‌مندان به هنر خوشنویسی، فرهنگ شرق و رسانه‌های معاصر است.
