معرفی کتاب

پایگاه خبری دیدگاه برتر مدیریت – محیا صدیقیان

کتاب رودررو با اصغر فرهادی
نویسنده: اسماعیل میهن دوست ( با مقدمه مهرزاد دانش و پیشگفتار شاهپور شهبازی)
نشر چترنگ/چاپ اول:۱۳۹۸/ ۱۰۰۰ نسخه/ ۶۲۰۰۰ تومان

اصغر فرهادی فیلمساز برجسته کشورمان نیازی به معرفی ندارد. انبوه موفقیت بین المللی، او را در شمار معتبرترین فیلمسازان مستقل جهان قرار داده است. کسب دو اسکار بهترین فیلم خارجی زبان( جدایی نادر از سیمین و فروشنده)، جایزه بهترین فیلمنامه جشنواره کن( فروشنده) خرس طلایی بهترین کارگردانی جشنواره برلین( درباره الی)، بهترین فیلم خارجی زبان گلدن گلوب( جدایی نادر از سیمین) تنها بخشی از انبوه جوایز مهمی هستند که فرهادی موفق به کسب آنها شده است. چاپ کتاب مجموعه گفت و گوهای او درباره آثارش بدون شک فرصتی مناسب برای علاقه مندان به سینما و خصوصا دانشجویان این حوزه فراهم می کند که با جزئیات بیشتری از شیوه کار او آشنا شوند. اسماعیل میهن دوست، منتقد، نوسینده، پژوهشگر سینما و فیلمساز از سال ۹۱ و به تناوب، جلسات گفت و گو را با فرهادی ترتیب می دهد و تلاش می کند وجوه مختلف کار او را مورد واکاوی قرار دهد. پیش از این، چاپ های قبلی این کتاب توسط نشرهایی چون روشنگران و رونق منتشر شده بود. چاپ جدید این کتاب که توسط انتشارات چترنگ وارد بازار کتاب شده است، علاوه بر پوشش مطالب قبلی، حاوی پیوست هایی چون گفت و گو درباره فیلم فروشنده است. کتاب رو در رو با اضغر فرهادی این امکان را فراهم کرده است که برای هر کدام از فیلم های فرهادی، در جواب این پرسش که چه شد ساخته شد، پاسخی جالب دریافت کنید. رقص در غبار از ایده ای واقعی درباره مارگیران و انگشت های قطع شده شان که برای فرهادی تعریف شده بود می آید. شهر زیبا، طرح بسیار تغییر یافته ی قسمتی از سریال داستان یک شهر درباره اسید پاشان محکوم به اعدام است. چهارشنبه سوری، با حضور شب عید یک نظافتچی در منزل فرهادی جرقه ایده اش مشتعل شد و تا فروشنده که باز ریشه اش در همان سال ها ی ساخت سریال داستان یک شهر شکل گرفته بود و به دلیل ناممکن بودن پرداختن به موضوع اجاره خانه ای که ساکن قبلی اش یک روسپی بوده، رها شده بود.حتی برخی ایده های فرعی داستان فیلم ها هم در لابه لای این گفت و گو ها مطرح شده است: مثلا اینکه چرا شخصیت مرد مزاحم در فروشنده، مردی در اواخر میان سالی انتخاب شده است، به خاطره ای از فرهادی باز می گردد که زمانی دیده بود راننده ای مزاحم یک خانم شده است و خواسته بود به کمک او برود که متوجه شده راننده، مردی مسن و به دور از انتظار اولیه اش بوده است. اینکه ایده های اصلی و فرعی یک فیلم، چگونه از دل یک خاطره، یک واقعیت یک رویا، یک موسیقی، یک مواجهه و .. شکل می گیرند هم برای تازه واردان به سینما می تواند مایه یادگیری باشد و هم برای تحلیل گران فیلم های یک فیلمساز که چگونه تجربه، مکاشفه و واقعیت می توانند منبع الهام باشند. پیگیری میهن دوست در استخراج این منابع الهام قابل توجه است. مثلا برای فروشنده، او از ماجرای رها کردن دو طرحی که قرار بود فرهادی بعد از جدایی و گذشته در خارج از ایران بسازد و نساخت شروع به پرسش می کند و ایده را با تمایل فرهادی به تئاتر در می آمیزد و البته از تجربه های قبلی دیگر هنرمندان با همین موضوع تجاوز، انتقام و روسپی و… هم سراغ می گیرد. فرهادی در پاسخ به سوالات میهن دوست بسیار سخاوتمندانه عمل می کند و حرف های شنیدنی بسیاری را درباره چگونگی خلق و شکل گیری آثارش بیان می کند که بسیاری از آنها تا کنون بازگو نشده اند. میهن دوست تلاش مجدانه ای دارد برای جست و جو در اینکه آن ایده های اولیه، چگونه در بافت داستان، ریتم، روایت و پی رنگ جای گرفته اند و از شکل خام اولیه شان به سوی صیقل یافتگی حرکت کرده اند و نهایتا با ابعاد مختلف کارگردانی چه در حوزه انتخاب بازیگر( نوع و چگونگی بازی گیری از آن ها) و بقیه عوامل فیلم، و چه در انتخاب زاویه دوربین و نوع لنز و چه در طرحی میزانسن تبلور اجرایی به خود گرفته اند. مثلا برای درباره الی میهن دوست از تعداد بازنویسی های فیلمنامه، طولانی بودن مقدمه ی فیلمنامه و جبران آن با تنیدن قصه های فرعی شروع می کند و حتی از شغل، پیشینه و علایق احتمالی هر یک از آدم های قصه می پرسد و سپس عناصر بصری ای را که در بحث های شخصیت پردازی موثر هستند( مثلا بچه کوچکی که در اولین پلان از الی در کنارش حضور دارد) پیش می کشد و تا بحث قرار گیری دوربین روی سه پایه قبل از ناپدید شدن الی و بعد از پیدا شدن( جسد) او یا رنگ روسری الی در فصل ساحل و نسبت آن با کنتراست آبی و قرمز در این سکانس یا چرایی نمای های انگل سپیده در فصل پایانی ادامه می یابد. این دقت نظر در جزئیات ساخت فیلم ها (آن هم آثار پیچیده و چند لایه فرهادی) به شکل مفصل و حوصله مند در متن گفت و گو ها درباره هر هفت فیلم فرهادی در کتاب آمده است و هر کدام می توانند یک متن آموزشی قابل توجه درباره نسبت یک فیلم ساز موفق با طرح، فیلمنامه، روایت، انتخاب عوامل، چیدمان، ضرب آهنگ، رنگ، نور، قاب و .. باشند. از این زاویه، رودرو با اصغر فرهادی، فقط گرداوری چند گفت و گوی معمولی با یک سینماگر معروف نیست. آنچه در این کتاب می خوانید، فقط منحصر به موضوع، ساختار و تبار شناسی فیلم های فرهادی نیست. گفت و گو کننده برای نقب بیشتر به شخصیت هنرمند، گاه وارد حوزه هایی می شود که گرچه نسبت مستقیم با فیلم خاصی از او ندارند، اما در تبیین و شفاف نمایی نسبت او با آنچه در حوزه سینما برایش رقم خورده است اهمیت دارد. سوالات میهن دوست درباره انگیزه فرهادی از نگارش نامه معروفش درباره گورنشینان، نرفتنش به اسکار ۲۰۱۷، چگونگی حضورش در محیط عمومی بعد از شهرت جهانی اش و اینکه آیا این شهرت لطمه ای به تعامل های او با متن جامعه زده است یا نه، یا انتخاب دو کارشناس فضایی برای قرائت پیام او در مراسم اسکار، از همین سنخ هستند. روال گفت و گو های میهن دوست، دوستانه و در عین حال همراه با رعایت آداب گفت و گو است، اما این تقید، مانع از این نیست که سوالات او، شکل خنثی و بدون چالش داشته باشند. کتاب رودررو با اصغر فرهادی، علاوه بر اینکه مجموعه ای به اقتضای خود جامع از نقد و تحلیل فیلم های فرهادی و تبیین نوع نگاه او به انگاره های مختلف سینمایی، فرهنگی و اجتماعی است، اثری درخور درباره ی خود سینماست. درباره فرم، درونمایه، اجرا، متن، تاویل، سبک ساختار، روایت و حتی فلسفه ی فیلم.

کتاب پنجره عقبی( فیلم نامه، فیلمنامه ی دکوپاژ شده و تحلیل متنی)
نویسندگان: جان مایکل هیز، استفان شارف
ترجمه: شاهپور شهبازی
نشر چترنگ/ چاپ اول/ ۱۰۰۰ نسخه/ ۲۲۰۰۰ تومان

پنجرۀ عقبی ماجرای یک عکاس خبری است که طی حادثه‌ای پایش شکسته است و مجبور است مدتی را روی صندلی چرخدار در خانه بماند. او از سر بیکاری و بی‌حوصلگی به تماشای رفتار همسایه‌های آن‌طرف حیاط می‌نشیند. مشاهداتش باعث می‌شود به یکی از همسایه‌ها شک کند، اما آیا این ظن حاصل خیال‌بافی اوست یا واقعاً قتلی رخ داده است؟ به گفتۀ منتقدان، پنجرۀ عقبی از بهترین فیلم‌های دلهره‌آور تاریخ سینما محسوب می‌شود. انستیتو فیلم آمریکا در سال ۲۰۰۷، این فیلم را در فهرست بهترین فیلم‌های تمام دوران در رتبۀ چهل‌ و‌ هشتم قرار داد و در ماه ژوئن ۲۰۰۸، در بین ده فیلم برتر ژانر معمایی، رتبۀ سوم را به آن اختصاص داد. مجلۀ تایم دربارۀ این فیلم می‌نویسد: «پنجرۀ عقبی یکی از بهترین فیلم‌های هیجان‌انگیز هیچکاک است؛ آمیزه‌ای از تکنیک و هنر».

هیچکاک پنجره عقبی را سینمایی ترین اثرش می دانست، اما اعتقاد داشت که وقتی فیلمنامه ی یکی از آثارش نوشته می شود، فیلمبرداری آن برایش امری ملال آور است. این را باید به پای شکسته نفسی استاد گذاشت، زیرا پنجره عقبی از نظر تجربه سینمایی، اثر بی بدیلی است. فیلمنامه پنجره عقبی را جان مایکل هیز بر اساس داستان کوتاهی از ویلیام آیریش نوشته است. در بخش دوم این کتاب، استفان شارف، نویسنده آثاری مانند عناصر ساختاری سینمای هیچکاک( با ترجمه شاهپور شهبازی) که سال ها پیش در سال ۱۳۶۸ نیز به ایران سفر کرده بود، فیلمنامه پنجره عقبی را به شکل فنی و نما به نما همراه با زمان هر نما و توضیحات فنی به نگارش در آورده و نما به نمای فیلم را تحلیل کرده است که این بخش برای همه ی آنهایی که به سبک و روش فیلمسازی هیچکاک علاقه دارند، جذاب خواهد بود. در واقع این کتاب نه تنها برای آنهایی که دستی به قلم دارند، بلکه کسانی که فیلم می سازند، کتابی کاربردی است. برخی در تحلیل پنجره عقبی،به توانایی کارگردان در رائه روایتی سینمایی اشاره می کنند. حتی خود هیچکاک این فیلم را سینمایی ترین اثرش دانسته است. این همه در حالی است که جان مایکل هیز، تنها فیلمنامه نویسی که فیلمنامه ی چهار اثر هیچکاک را نوشته است، فیلمنامه ای به شدت مینیاتوری نوشته و در گفت و گو پیرامون نحوه ی نوشتن فیلمنامه ی پنجره عقبی  گفته است که هیچکاک او را به حال خودش گذاشت تا به تنهایی فیلمنامه را بنویسد. نکته ای که اهمیت خواندن و تحلیل فیلمنامه های آثار هیچکاک را دو چندان می کند به گفته ای از او بر می گردد که معتقد است وقتی فیلمنامه فیلمش آماده می شود، از نظر تو فیلم به پایان رسیده  و فیلمبرداری آن برایش کسل کننده ترین کار  دنیاست. استفان شارف به عنوان کسی که شاگرد مستقیم آیزنشتاین بوده، تحلیل جامعی درباره این فیلم دارد که دو بخش آن در این کتاب آمده است. در واقع این نخستین تجربه ی  انتشار یک فیلمنامه در بازار کتاب های سینمایی ماست که فیلمنامه ی دکوپاژ شده ی  یک فیلم علاوه بر فیلمنامه ادبی اش یکجا منتشر می شود. استفان شارف نما به نمای فیلمنامه ی فیلم هیچکاک را با ذکر شماره و دیالوگ ها آورده است این بخش هم برای فیلمنامه نویسان مفید است و هم برای کسانی  که کارگردانی می کنند. شاهپور عظیمی منتقد، مترجم و نویسنده سینمایی توانسته با ترجمه روان این کتاب، مخاطب را با آن همراه کند .

کتاب شب تاریک روح( جایگاه و ارزش های گونه ی وحشت)

نویسنده: شهرزاد رحمتی

نشر چترنگ/ چاپ اول:۱۳۹۷/ ۱۰۰۰ نسخه/ ۲۲۵۰۰ تومان

کتاب شب تاریک روح؛ جایگاه و ارزش‌های گونۀ وحشت به قلم شهزاد رحمتی، از نویسندگان و منتقدان برجستۀ مجلۀ فیلم است. بخش قابل‌ توجهی از آنچه در این کتاب خواهید خواند تلاشی است برای اثبات ارزش‌های گوناگون ژانر وحشت؛ از جمله از نظر هنری و تاریخ سینمایی و نیز تاریخی و… و حتی ضرورت قائل شدن جایگاهی متمایز برای آن بین همۀ ژانرها. یکی از هدف‌هایی که این کتاب دنبال می‌کند، تلاش برای تأکید بر این واقعیت است که دوست‌داران گونۀ وحشت، به راستی نیازی به توجیه علاقه‌شان به این ژانر ندارند و اگر هم به هر دلیل، چنین ضرورتی پیش بیاید مجبور نیستند این کار را به طرزی ناعادلانه به قیمت انکار و عملاً قربانی کردن ارزش‌های هنری و تاریخی ژانر وحشت انجام بدهند. هم به دلیل نادرست بودن ذاتی این قیاس و هم از آن رو که ژانر وحشت به لحاظ تاریخی و هنری و تاریخ سینمایی جایگاه ممتازی دارد که آن را دست‌کم به قدر گونه‌های ستایش‌شده و «باکلاس»تر سینما شایستۀ تعمق و بررسی‌های جدی می‌سازد. نویسنده در این کتاب با اشاره به عوامل و مصداق‌های بی‌مهری نسبت به ژانر وحشت، به بررسی ویژگی‌ها و ارزش‌های سینمایی این ژانر می‌پردازد. او ضمن پرداختن به مفاهیمی همچون گروتسک، آشنایی‌زدایی، فوبیا، سایه و کهن‌الگو و ارتباط آن‌ها با ژانر وحشت به بحث وارونگی ماهیت و کارکرد رسانه در عصر حاضر نیز اشاره می‌کند. شهرزاد رحمتی نویسنده این اثر، در بخشی از مقدمه این کتاب آورده است: «به عنوان منتقدی که از سال ها پیش از آغاز کار نقد نویسی، در مقام مخاطب صرف نیز طرفدار پروپاقرص ژانر وحشت بوده است، همواره شاهد نگاه های توام با کم لطفی  و حتی تحقیر  به این ژانر بوده ام  و بارها شنونده  یا خواننده ی تلاش های دیگران برای انکار ارزش های این ژانر به عنوان گونه ای کم قدر که حتی شایستگی رویکردی جدی را ندارد. از همان بیست و دو سه سال پیش  که کار حرفه ای ام را در ماهنامه ی سینمایی عزیز فیلم آغاز کردم به نوبه خودم با نوشتن مقاله هایی درباره وجوه مختلف گونه ی وحشت و نیز معرفی و نقد برخی از بهترین نمونه های اینگونه در سینما و نیز تلویزیون، سعی کرده ام این نگاه غالب و به اعتقاد خودم عمیقا بی انصافانه را در حد توانم به چالش بکشم. کتاب شب تاریک روح: جایگاه و ارزش های گونه ی وحشت نیز با چنین انگیزه ای نوشته شده است. در درجه ی اول سعی کرده ام به برخی از جلوه های غم انگیز این نگاه تحقیر آمیز بپردازم که در موارد بسیاری اساسا انگیزه هایی متظاهرانه برای نخبه گرا جلوه کردن در پس آن ها بوده، و نیز به بعضی از مهمترین ریشه ها، عوامل و پس زمینه های آشکار و نهان این دیدگاه. اما در بخش عمده ی کتاب بیش از هر چیز کوشیده ام تا جایگاه گونه وحشت را به عنوان گونه ای جذاب و مهم، ترسیم و تثبیت کنم، از جمله با اشاره به ارزش های متعدد این گونه و به ویژه ارزش هایی که منحصر به این گونه اند یا آنکه دست کم در این گونه به جدی ترین و مستمر ترین شکل، تبلور یافته اند… ». کتاب شب تاریک روح نوشته شهزاد رحمتی را انتشارات چترنگ در ۲۲۳ صفحه منتشر کرده است.