به گزارش پایگاه خبری فرهنگ آفرینان به نقل از خبرگزاری مهر، محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور و رئیس شورای ترویج گفتمان انقلاب اسلامی و نشر اندیشه و آثار رهبر شهید انقلاب اسلامی، «ضوابط نامگذاری‌های مرتبط با رهبر شهید انقلاب اسلامی و خانواده ایشان» را به تمامی دستگاه‌های اجرایی، مؤسسات، سازمان‌ها و شرکت‌های دولتی، نهادهای عمومی غیردولتی و بخش خصوصی ابلاغ کرد. این ضوابط در جلسه ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ شورای ترویج گفتمان انقلاب اسلامی و نشر اندیشه و آثار رهبر شهید انقلاب اسلامی به تصویب رسیده و هدف آن، حفظ شأن و منزلت حقیقی و حقوقی حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای، رهبر شهید انقلاب اسلامی، ایجاد انسجام و وحدت رویه در تصمیم‌گیری‌ها و اقدامات مرتبط با نامگذاری‌ها و همچنین جهت‌دهی به فعالیت دستگاه‌ها در زمینه هویت‌بخشی متناسب با سیره و اندیشه ایشان عنوان شده است.
بر اساس بخشنامه ابلاغی، تمامی دستگاه‌های مشمول موظف‌اند در هرگونه نامگذاری مرتبط با رهبر شهید انقلاب اسلامی و خانواده ایشان، مفاد آیین‌نامه مصوب را رعایت کنند. تعیین دامنه گسترده برای نامگذاری‌های مرتبط با رهبر شهید بر اساس ماده یک آیین‌نامه، منظور از «دستگاه» تمامی دستگاه‌ها، مؤسسات، سازمان‌ها و شرکت‌های دولتی، نهادهای عمومی غیردولتی و بخش خصوصی است. همچنین دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب اسلامی به‌عنوان مرجع مرتبط با اجرای این ضوابط معرفی شده و بررسی درخواست‌های نامگذاری بر عهده کارگروه‌های تخصصی تشکیل‌شده در این دفتر قرار گرفته است.
مطابق ماده دوم، تمامی دستگاه‌های مشمول موظف‌اند هرگونه نامگذاری مرتبط با رهبر شهید انقلاب اسلامی و خانواده ایشان را بر اساس ضوابط این آیین‌نامه انجام دهند. ماده سوم آیین‌نامه نیز دامنه اجرای این مقررات را به طیف گسترده‌ای از فعالیت‌ها، طرح‌ها، آثار و دستاوردها تسری داده است؛ به‌گونه‌ای که این ضوابط صرفاً به نامگذاری خیابان‌ها، میدان‌ها و اماکن عمومی محدود نمی‌شود و پروژه‌های کلان، فعالیت‌های علمی و پژوهشی، تولیدات فرهنگی و هنری، برنامه‌های اجتماعی، رویدادهای ورزشی و دستاوردهای راهبردی کشور را نیز دربرمی‌گیرد.
نامگذاری معابر، پروژه‌های عمرانی و زیرساخت‌های کلان بر اساس این آیین‌نامه، نامگذاری اماکن و معابر عمومی از جمله بزرگراه‌ها، میدان‌ها، خیابان‌ها و موارد مشابه، از جمله موضوعات مشمول مقررات جدید است. همچنین پروژه‌های کلان زیرساختی، عمرانی و تولیدی در دامنه این ضوابط قرار دارند و دستگاه‌های مسئول برای انتخاب نام‌های مرتبط با رهبر شهید انقلاب اسلامی و خانواده ایشان در این حوزه‌ها باید فرایند تعیین‌شده را طی کنند.
شمول رویدادهای علمی، فرهنگی، هنری و رسانه‌ای بر اساس ماده سوم، رویدادها و جشنواره‌های علمی، پژوهشی و فناوری، هنری، فرهنگی و ادبی، رسانه‌ای، دینی و معارفی، صنعتی و تولیدی و همچنین رویدادهای مرتبط با نظام اداری، از دیگر موضوعات مشمول این آیین‌نامه هستند. آثار مکتوب از جمله کتاب، مجله، نشریه، فصلنامه و روزنامه نیز در زمره مواردی قرار گرفته‌اند که نامگذاری مرتبط با رهبر شهید انقلاب اسلامی در آنها باید مطابق ضوابط مصوب انجام شود.
علاوه بر این، آثار و تولیدات فرهنگی و ترویجی شامل فیلم، سریال، تئاتر، موسیقی، سرود، شعر، پویانمایی، تندیس و سردیس و نیز تولیدات هنری مبتنی بر فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی مشمول این مقررات هستند. آثار پژوهشی، منابع و کتاب‌های آموزشی، دوره‌ها و کارگاه‌های آموزشی در سطح حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها نیز در صورت ارتباط با موضوع نامگذاری، باید بر اساس این آیین‌نامه مورد توجه قرار گیرند.
ضوابط نامگذاری شرکت‌ها، مؤسسات و طرح‌های ملی مطابق این آیین‌نامه، نامگذاری شرکت‌ها، سازمان‌های مردم‌نهاد، مؤسسات فرهنگی و هنری و موارد مشابه نیز در دامنه اجرای مقررات قرار دارد. همچنین طرح‌های کلان فرهنگی و تربیتی ویژه مخاطبان و اقشار مختلف جامعه، طرح‌های مرتبط با مشارکت‌های اجتماعی و برنامه‌های ملی در حوزه‌های اقتصادی، معیشتی و اجتماعی مشمول این ضوابط هستند.
در حوزه اقتصادی و معیشتی، طرح‌های کلان ملی از جمله برنامه‌های اعطای تسهیلات حمایتی به اصناف و اقشار مختلف جامعه در فهرست موارد مشمول قرار گرفته‌اند. در حوزه اجتماعی نیز طرح‌های کلان ملی مربوط به رسیدگی به گروه‌های آسیب‌پذیر و کم‌برخوردار، بهره‌گیری از ظرفیت حلقه‌های میانی برای حل مسائل و چالش‌های کشور، محسن صمیمی: نهضت‌های مواسات و همدلی مؤمنانه و برنامه‌های کمک به آزادی زندانیان، از جمله موضوعاتی هستند که در صورت نامگذاری مرتبط با رهبر شهید انقلاب اسلامی، تابع این مقررات خواهند بود.
رویدادهای ورزشی، جوایز ملی و دستاوردهای راهبردی بر اساس ماده سوم، نامگذاری رویدادهای ورزشی از جمله لیگ‌ها، رقابت‌های ورزشی و کاروان‌های ورزشی نیز مشمول آیین‌نامه است. همچنین جوایز ملی و بین‌المللی در حوزه‌های علمی، فرهنگی و سیاسی در زمره مواردی قرار دارند که نامگذاری آنها باید مطابق ضوابط تعیین‌شده انجام شود.
در بخش دیگری از این ماده، دستاوردهای کلان ملی در حوزه بهداشت و درمان، تولید داروها و سایر محصولات راهبردی علمی و فناورانه نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند. دستاوردها، زیرساخت‌ها و تجهیزات نظامی و دفاعی و همچنین موزه‌ها، نمایشگاه‌ها، یادمان‌ها و سایر گونه‌های مشابه فرهنگی و هنری نیز در فهرست موضوعات مشمول این آیین‌نامه قرار دارند.
بر اساس تبصره ماده سوم، دامنه اجرای این مقررات به فعالیت‌ها و مواردی در گستره ملی و بین‌المللی نیز تسری دارد؛ با این حال، در موضوعات بین‌المللی، استثنای مقرر در ماده نهم درباره الزام استفاده از واژگان فارسی نیز قابل اعمال است.
الزام به ارائه درخواست رسمی و دریافت تأییدیه مطابق ماده چهارم آیین‌نامه، فرایند نامگذاری در هر یک از موضوعات مشمول، متناسب با ماهیت و اقتضائات آن متفاوت خواهد بود؛ با این وجود، تمامی موارد نیازمند طرح درخواست رسمی و دریافت تأییدیه از دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب اسلامی هستند. بر این اساس، دستگاه‌ها و مجموعه‌های متقاضی نمی‌توانند صرفاً بر مبنای تصمیم داخلی خود، نامگذاری‌های مرتبط با رهبر شهید انقلاب اسلامی و خانواده ایشان را انجام دهند و باید درخواست مربوطه را از مسیر تعیین‌شده پیگیری کنند.
ماده پنجم نیز مسئولیت بررسی درخواست‌ها را بر عهده کارگروه‌های تخصصی قرار داده است که با حضور متخصصان و صاحب‌نظران و به‌منظور بررسی پیشنهادهای نامگذاری در دفتر تشکیل می‌شوند. حضور نمایندگان دستگاه‌ها در کارگروه‌های تخصصی بر اساس ماده ششم، دستگاه‌های اجرایی موظف‌اند نمایندگان خود را برای حضور در جلسات کارگروه‌های تخصصی معرفی کنند تا این نمایندگان بتوانند درباره پیشنهادهای مطرح‌شده توضیحات لازم را ارائه دهند. این سازوکار، امکان بررسی تخصصی پیشنهادها و تبیین ضرورت و تناسب هر نامگذاری را در فرایند تصمیم‌گیری فراهم می‌کند.
تأکید بر حفظ نام‌های تثبیت‌شده در حافظه عمومی یکی از محورهای مورد تأکید در این آیین‌نامه، توجه به نام‌هایی است که در طول سالیان در عرف جامعه و حافظه بلندمدت افراد تثبیت شده و رواج یافته‌اند. بر اساس ماده هفتم، کارگروه‌های تخصصی موظف‌اند در بررسی درخواست‌های نامگذاری، اصل عدم تغییر چنین نام‌هایی را رعایت کنند. بنابراین، در فرایند بررسی پیشنهادهای جدید، تثبیت‌شدن نام‌ها در عرف و حافظه عمومی جامعه باید مورد توجه قرار گیرد و این ملاحظه در ارزیابی درخواست‌ها لحاظ شود.
لزوم تناسب نام پیشنهادی با شأن و منزلت رهبر شهید ماده هشتم آیین‌نامه، دستگاه‌ها را موظف کرده است هنگام ارائه پیشنهادهای نامگذاری، تناسب میان شأن و منزلت رهبر شهید انقلاب اسلامی و موضوعی را که قرار است به نام ایشان نامگذاری شود، مدنظر قرار دهند. بر اساس این ماده، تشخیص این تناسب بر عهده کارگروه‌های تخصصی است. به این ترتیب، ارزیابی پیشنهادها صرفاً به انتخاب یک نام محدود نمی‌شود و تناسب موضوع، جایگاه و ماهیت مورد نامگذاری با شأن و منزلت رهبر شهید نیز باید مورد بررسی قرار گیرد.
الزام به استفاده از واژگان فارسی مطابق ماده نهم، دستگاه‌ها مکلف‌اند در نامگذاری‌ها از واژگان فارسی استفاده کنند. با این حال، تبصره این ماده موارد بین‌المللی را از این الزام مستثنا کرده است؛ بنابراین، استثنای پیش‌بینی‌شده در آیین‌نامه صرفاً ناظر بر موارد بین‌المللی است و اصل استفاده از واژگان فارسی در سایر نامگذاری‌های مشمول، باید رعایت شود.
تدوین پیوست‌های فرهنگی و اجتماعی برای افزایش اثربخشی بر اساس ماده دهم، دستگاه‌ها موظف‌اند به‌منظور ارتقای اثربخشی طرح‌های نامگذاری، پیوست‌های فرهنگی و اجتماعی موردنیاز را تدوین و به دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب اسلامی ارسال کنند. این الزام با هدف توجه به ابعاد فرهنگی و اجتماعی نامگذاری‌ها و افزایش اثربخشی طرح‌های مرتبط در کنار انتخاب نام موردنظر پیش‌بینی شده است.
امکان لغو نامگذاری و پیگیری حقوقی در صورت تخلف ماده یازدهم آیین‌نامه، سازوکار برخورد با موارد عدم رعایت ضوابط را مشخص کرده است. بر اساس این ماده، در صورت رعایت‌نشدن مقررات آیین‌نامه یا تخلف از مواد آن، دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب اسلامی می‌تواند نسبت به لغو نامگذاری، ابلاغ دستور اصلاح یا پیگیری قانونی و حقوقی اقدام کند. بر این اساس، رعایت مفاد آیین‌نامه در تمامی مراحل نامگذاری‌های مشمول ضروری است و در صورت تخلف، امکان اتخاذ اقدامات اصلاحی، لغو نامگذاری یا پیگیری از مسیرهای قانونی و حقوقی پیش‌بینی شده است.
تأکید بر انسجام در نامگذاری‌ها و صیانت از شأن رهبر شهید در مقدمه این آیین‌نامه، جهت‌دهی به مأموریت دستگاه‌ها در زمینه نامگذاری‌ها، هویت‌بخشی مرتبط با سیره حقیقی رهبر شهید انقلاب اسلامی و زنده نگه‌داشتن نام و یاد ایشان از جمله اهداف تدوین مقررات عنوان شده است. همچنین صیانت از شأن و منزلت رهبر شهید انقلاب اسلامی، حفظ سرمایه اجتماعی انقلاب و تقویت ارتباط پایدار میان امام و امت از جمله ملاحظات مورد توجه در تدوین این ضوابط اعلام شده است. این آیین‌نامه مشتمل بر ۱۱ ماده و ۲ تبصره است و پس از تصویب در شورای ترویج گفتمان انقلاب اسلامی و نشر اندیشه و آثار رهبر شهید انقلاب اسلامی، از سوی محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور و رئیس این شورا، برای اجرا ابلاغ شده است.
