به گزارش پایگاه خبری فرهنگ آفرینان به نقل از مهر، ناباروری یکی از چالش‌های اساسی در زمینه فرزندآوری است که برای زوج‌های جوان با مشکلات و پیچیدگی‌هایی همراه است. در این راستا، روش‌های درمانی متعددی وجود دارد که گاهی موفقیت‌آمیز و در برخی موارد ناکام می‌ماند. نکته حائز اهمیت در این میان، مشاوره صحیح زوج‌ها در استفاده از این روش‌ها است. فرهاد یغمایی، مدیر مرکز درمان ناباروری ابن سینا وابسته به جهاددانشگاهی، در گفت‌وگویی به تشریح روش‌های درمان ناباروری پرداخته است.
سؤال: مهم‌ترین چالش پیش روی استفاده از درمان‌های ناباروری در کشور چیست؟
یغمایی: در درمان ناباروری، ما با چالش‌های متعددی روبرو هستیم که شامل عوامل اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و همچنین آگاهی و زمان مراجعه زوج‌ها به درمان مؤثر است. یکی از بزرگ‌ترین موانع، هزینه‌های درمان و توان مالی خانواده‌ها برای آغاز و ادامه فرآیند درمان است. درمان ناباروری ممکن است نیازمند مراحل مختلفی از جمله بررسی‌ها، مصرف دارو، اقدامات تشخیصی و درمان‌های کمک‌باروری باشد و اگر بخش عمده‌ای از این هزینه‌ها بر دوش خانواده باشد، ممکن است برخی زوج‌ها درمان را به تأخیر بیندازند یا از ادامه آن ناتوان شوند. این مشکل هزینه و دسترسی مالی به درمان، در سطح جهانی نیز به‌عنوان یکی از موانع اصلی درمان ناباروری شناخته می‌شود. سازمان جهانی بهداشت نیز بر لزوم دسترسی عادلانه و مقرون‌به‌صرفه به خدمات باروری تأکید کرده است. از سوی دیگر، زمان در درمان ناباروری اهمیت زیادی دارد. افزایش سن، به‌ویژه در زنان، می‌تواند بر ظرفیت باروری و نتایج برخی درمان‌ها تأثیر بگذارد. بنابراین، افزایش آگاهی عمومی و اطلاعات زوج‌ها درباره زمان مناسب مراجعه بسیار مهم است. به نظر من، اگر بتوانیم سه موضوع آگاهی عمومی، دسترسی مناسب به مراکز تخصصی و حمایت مالی و بیمه‌ای مؤثر را تقویت کنیم، بخش عمده‌ای از موانع موجود در مسیر درمان زوج‌های نابارور کاهش خواهد یافت.
سؤال: آیا فریز تخمک می‌تواند در افزایش آمار فرزندآوری مؤثر باشد یا تأثیر چندانی ندارد؟
یغمایی: باید بین «حفظ فرصت باروری» و «افزایش قطعی فرزندآوری» تفاوت قائل شویم. فریز تخمک در واقع یکی از روش‌های حفظ باروری است و نمی‌توان آن را به‌تنهایی به‌عنوان راهکاری برای افزایش نرخ فرزندآوری جامعه معرفی کرد. اما این روش می‌تواند برای گروه خاصی از زنان، فرصت باروری آینده را حفظ کند؛ به‌خصوص برای افرادی که به دلایل پزشکی ممکن است باروری آنها در معرض خطر باشد یا زنانی که به دلیل شرایط فردی و اجتماعی امکان فرزندآوری در سنین پایین‌تر را ندارند. در چنین شرایطی، اگر فرد در زمان مناسب و پس از ارزیابی و مشاوره تخصصی اقدام کند، فریز تخمک می‌تواند گزینه‌ای برای حفظ بخشی از ظرفیت باروری او برای آینده باشد. راهنماهای تخصصی نیز حفظ باروری را در شرایط پزشکی و همچنین در برخی موارد کاهش باروری مرتبط با سن مورد توجه قرار داده‌اند، اما نکته‌ای که باید به‌وضوح به مردم گفته شود این است که فریز تخمک تضمین‌کننده بارداری یا تولد فرزند در آینده نیست. احتمال موفقیت به عوامل متعددی بستگی دارد که یکی از مهم‌ترین آنها سن فرد هنگام فریز تخمک و تعداد تخمک‌های ذخیره‌شده است. مراجع معتبر بین‌المللی نیز تأکید می‌کنند که این روش نباید به‌عنوان نوعی «بیمه قطعی باروری» معرفی شود. بنابراین، فریز تخمک را می‌توان یکی از ابزارهای حفظ فرصت فرزندآوری دانست، نه جایگزینی برای فرزندآوری در سن مناسب و نه راه‌حلی مستقل برای مسئله جمعیت. این موضوع دقیقاً جایی است که آگاهی‌رسانی اهمیت پیدا می‌کند؛ زنان باید پیش از کاهش قابل توجه ذخیره و کیفیت تخمک، درباره تغییرات باروری با افزایش سن اطلاعات صحیح داشته باشند تا در صورت نیاز بتوانند با مشورت پزشک تصمیم آگاهانه‌تری بگیرند.
سؤال: بیمه این قبیل خدمات، به‌ویژه فریز تخمک، تا چه اندازه برای گرایش مردم به فرزندآوری مهم است؟
یغمایی: پوشش بیمه‌ای قطعاً یکی از مؤلفه‌های کلیدی در دسترسی مردم به خدمات درمان ناباروری و حفظ باروری است. وقتی یک خدمت پزشکی هزینه بالایی دارد، حتی اگر فرد از ضرورت انجام آن آگاه باشد، ممکن است به دلیل محدودیت مالی از انجام آن منصرف شود یا تصمیم خود را به تأخیر بیندازد. در مورد فریز تخمک، این مسئله اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا این فرآیند تنها به مرحله فریز محدود نیست و می‌تواند شامل ارزیابی‌های اولیه، داروهای تحریک تخمدان، پایش درمان، عمل تخمک‌گیری، فرآیند انجماد و هزینه نگهداری باشد. بنابراین، میزان و نوع پوشش بیمه‌ای می‌تواند بر امکان دسترسی گروه‌های واجد شرایط به این خدمت تأثیر بگذارد. البته بهتر است میان فریز تخمک با اندیکاسیون پزشکی و فریز انتخابی به دلایل غیرپزشکی تفکیک قائل شویم. از دیدگاه نظام سلامت، حمایت از افرادی که به دلیل بیماری یا درمان‌هایی مانند برخی درمان‌های سرطان در معرض از دست دادن قدرت باروری قرار دارند، اهمیت ویژه‌ای دارد. در سطح کلان نیز شواهد نشان می‌دهد هزینه پرداختی از جیب می‌تواند بر استفاده از درمان‌های کمک‌باروری تأثیر جدی داشته باشد. سازمان جهانی بهداشت، تأمین مالی و کاهش فشار اقتصادی درمان ناباروری را بخشی از مسئله دسترسی عادلانه به مراقبت‌های باروری می‌داند. بنابراین هر اندازه بتوان حمایت بیمه‌ای را هدفمند، علمی و متناسب با شرایط پزشکی افراد توسعه داد، می‌توان یکی از موانع مهم دسترسی به خدمات ناباروری و حفظ باروری را کاهش داد. اما بیمه به‌تنهایی نمی‌تواند موجب افزایش فرزندآوری شود. حمایت بیمه‌ای باید در کنار افزایش آگاهی درباره سن و باروری، دسترسی به مشاوره تخصصی، تشخیص به‌موقع و حمایت از زوج‌هایی که نیازمند درمان ناباروری هستند، دیده شود.
