به گزارش پایگاه خبری فرهنگ آفرینان به نقل از مهر، این تحقیق توسط محققان مرکز تحقیقات بیماری‌های غیرواگیر و مرکز تحقیقات غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران انجام شده و نتایج آن در نشریه BMJ Open منتشر گردیده است. در این مطالعه، بیش از ۳ هزار فرد مبتلا به دیابت مورد بررسی قرار گرفتند و داده‌های افراد ۲۵ ساله و بالاتر که در مرحله آزمایشگاهی پیمایش ملی عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر (STEPS) در سال ۲۰۲۱ شرکت کرده بودند، تحلیل شد. در نهایت، ۳۰۴۲ نفر مبتلا به دیابت در این تحلیل گنجانده شدند. تشخیص دیابت بر اساس قندخون ناشتا حداقل ۱۲۶ میلی‌گرم در دسی‌لیتر، HbA۱c حداقل ۶.۵ درصد یا مصرف داروهای کاهنده قندخون صورت گرفت. از آنجا که پیمایش STEPS در تمامی ۳۱ استان ایران انجام شده است، این مطالعه تصویری ملی از وضعیت افراد مبتلا به دیابت ارائه می‌دهد.
نحوه اندازه‌گیری سبک زندگی
محققان برای بررسی همزمان چندین رفتار، شاخصی به نام «شاخص ترکیبی سبک زندگی» یا CLI را ایجاد کردند. این شاخص شامل مجموعه‌ای از عوامل نظیر کیفیت و الگوی مصرف مواد غذایی، میزان فعالیت بدنی، مصرف دخانیات و مصرف الکل بود. افراد بر اساس امتیاز این شاخص به سه گروه با سطح پایین، متوسط و بالا از رفتارهای سالم تقسیم شدند. همچنین دو شاخص مهم قندخون، یعنی قندخون ناشتا (FBS) و هموگلوبین گلیکوزیله (HbA۱c) نیز مورد بررسی قرار گرفت. محققان کنترل مناسب قندخون را HbA۱c کمتر از ۷ درصد در نظر گرفتند.
نتایج غیرمنتظره
نتایج نشان داد افرادی که در گروه متوسط رفتارهای سالم قرار داشتند، به طور میانگین قندخون ناشتا و HbA۱c کمتری نسبت به گروه با پایین‌ترین سطح رفتارهای سالم داشتند. پس از در نظر گرفتن عوامل جمعیت‌شناختی و بالینی مختلف، گروه متوسط حدود ۷.۳۶ میلی‌گرم در دسی‌لیتر قندخون ناشتا و ۰.۲۷ واحد درصد HbA۱c پایین‌تر از گروه با کمترین امتیاز سبک زندگی داشت. همچنین افزایش امتیاز سبک زندگی از گروه پایین به گروه متوسط با ۱.۳۷ برابر شدن شانس رسیدن به کنترل مناسب قندخون همراه بود. اما نکته مهم این بود که در بالاترین سطح امتیاز سبک زندگی، این مزیت نسبت به سطح متوسط بیشتر نشد. تحلیل‌های آماری نیز نشان دادند که رابطه میان سبک زندگی و شاخص‌های قند خون خطی نیست و الگویی شبیه U دارد؛ به این معنا که بیشترین ارتباط با وضعیت بهتر قند خون در سطح متوسط رفتارهای سالم مشاهده شد و با افزایش بیشتر امتیاز، این ارتباط کاهش یافت.
افزایش آگاهی از دیابت، اما چالش در کنترل قند
این مطالعه همچنین به فاصله میان آگاهی از ابتلا به دیابت و کنترل مناسب بیماری پرداخته است. بر اساس داده‌های مورد استناد محققان، آگاهی از ابتلا به دیابت در ایران از حدود ۵۳.۵ درصد در سال ۲۰۰۴ به ۷۳.۳ درصد در سال ۲۰۲۱ افزایش یافته است. با این حال، افزایش آگاهی به همان اندازه به بهبود کنترل قندخون منجر نشده است؛ میزان کنترل مناسب قندخون در همین دوره از حدود ۱۴.۵ درصد به ۲۸ درصد رسیده است. به بیان ساده، افراد بیشتری از ابتلای خود به دیابت مطلع شده‌اند، اما دانستن اینکه فرد دیابت دارد لزوماً به معنای کنترل مناسب قندخون نیست.
تفاوت در الگوی قند خون
یکی از یافته‌های قابل توجه این مطالعه، تفاوت الگوی قند خون در افراد آگاه و ناآگاه از ابتلا به دیابت بود. در افرادی که از ابتلای خود خبر نداشتند، با افزایش امتیاز سبک زندگی سالم، میانگین HbA۱c و قند خون ناشتا روند کاهشی داشت. در مقابل، در افرادی که از بیماری خود آگاه بودند، این شاخص‌ها در گروه‌های مختلف سبک زندگی تغییر مشابهی نشان ندادند و حتی HbA۱c در بالاترین گروه سبک زندگی اندکی افزایش داشت. محققان این تفاوت را نشانه‌ای از پیچیدگی رابطه میان آگاهی، رفتارهای سبک زندگی، درمان و کنترل قند خون می‌دانند.
تفسیر نتایج
یک نکته مهم درباره تفسیر نتایج این مطالعه نشان نمی‌دهد که «سبک زندگی بسیار سالم» برای افراد مبتلا به دیابت بدتر از سبک زندگی متوسط است. محققان تأکید کرده‌اند که یافته‌ها یک رابطه آماری غیرخطی را نشان می‌دهد و نمی‌توان از آن نتیجه گرفت که افزایش رفتارهای سالم باعث بدتر شدن قندخون می‌شود. یکی از توضیحات احتمالی این است که افراد دارای دیابت شدیدتر ممکن است پس از تشخیص بیماری، تلاش بیشتری برای تغییر سبک زندگی خود کرده باشند؛ بنابراین رابطه مشاهده شده می‌تواند تحت تأثیر شدت بیماری، درمان و سایر عوامل قرار گرفته باشد. خود محققان نیز بر ضرورت مطالعات طولی برای بررسی این موضوع تأکید کرده‌اند.
پیام اصلی مطالعه
این پژوهش نشان می‌دهد که کنترل دیابت تنها به مصرف دارو محدود نمی‌شود و مجموعه‌ای از رفتارهای روزمره مانند تغذیه، فعالیت بدنی و پرهیز از دخانیات نیز باید در مدیریت بیماری مورد توجه قرار گیرند. با این حال، یافته‌های این مطالعه مقطعی را نباید به معنای اثبات رابطه علت و معلولی دانست. محققان می‌گویند برای مشخص شدن اینکه تغییرات سبک زندگی واقعاً باعث بهبود کنترل قند خون می‌شوند و چه سطحی از مداخلات برای گروه‌های مختلف مناسب‌تر است، به مطالعات آینده‌نگر نیاز است.
