به گزارش پایگاه خبری فرهنگ آفرینان به نقل از خبرگزاری مهر، روزنامه جام‌جم اعلام کرد: با ثابت ماندن ظرفیت پذیرش در رشته‌های پزشکی و دندانپزشکی برای سال ۱۴۰۵، تصمیم‌گیری درباره ظرفیت‌های سال‌های آتی به مرحله جدیدی وارد شده است؛ مرحله‌ای که در آن کمبود پزشک در برخی مناطق کشور و محدودیت‌های زیرساخت‌های آموزشی مورد توجه قرار گرفته است. آخرین اخبار حاکی از تشکیل کمیته‌ای برای تعیین ظرفیت پزشکی در سال ۱۴۰۶ و سال‌های بعد است، در حالی که داده‌های جدید سازمان نظام پزشکی نشان می‌دهد تعداد پزشکان کشور در حال افزایش است، اما توزیع آن‌ها در میان استان‌ها همچنان فاصله قابل توجهی دارد.
براساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، ظرفیت پذیرش در رشته‌های پزشکی و دندانپزشکی برای سال ۱۴۰۵ در سطح ظرفیت اعلام‌شده در دفترچه کنکور ۱۴۰۴ باقی مانده است. در این مصوبه، کمبود نیروی انسانی، زیرساخت‌های فیزیکی و تجهیزات دانشگاه‌های علوم پزشکی به عنوان ملاحظات تعیین ظرفیت ذکر شده است. همچنین مقرر شده است که ۳۰ درصد از پذیرفته‌شدگان این ظرفیت، تحصیل خود را از مهرماه ۱۴۰۶ آغاز کنند، اما این تصمیم به معنای پایان بحث افزایش ظرفیت پزشکی نیست.
براساس همان مصوبه، کمیته‌ای زیر نظر دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی برای تعیین ظرفیت سال‌های آینده تشکیل شده و قرار است پیشنهادات خود را با در نظر گرفتن اسناد بالادستی، اهداف برنامه هفتم، زیرساخت‌های موجود و نیازهای کشور ارائه کند. تازه‌ترین اظهارات علی جعفریان، جانشین وزیر بهداشت، نیز از ورود این موضوع به مرحله اجرایی خبر می‌دهد. او به‌تازگی اعلام کرده که کمیته تعیین ظرفیت پذیرش پزشکی و دندانپزشکی برای سال ۱۴۰۶ و سال‌های بعد تشکیل شده است. به گفته جعفریان، پیشنهاد وزارت بهداشت نیز در این کمیته مطرح شده و موضوع ظرفیت سال‌های آینده در حال بررسی است. جعفریان همچنین توضیح داده است که ۳۰ درصد پذیرفته‌شدگان امسال، ورودی جدیدی برای افزایش ظرفیت سال ۱۴۰۶ محسوب نمی‌شوند، بلکه شروع تحصیل آن‌ها به مهرماه سال آینده منتقل شده است.
چرا وزارت بهداشت نسبت به افزایش ظرفیت نگران است؟ یکی از محورهای اصلی این بحث، ظرفیت واقعی دانشگاه‌های علوم پزشکی است. آموزش پزشکی با افزایش تعداد صندلی‌های دانشگاهی به پایان نمی‌رسد و بخش مهمی از آن در بیمارستان‌ها و محیط‌های بالینی انجام می‌شود. کمبود استاد، تخت آموزشی، بیمارستان، تجهیزات و امکانات آموزشی می‌تواند توان دانشگاه‌ها برای پذیرش دانشجوی بیشتر را محدود کند. به همین دلیل، وزارت بهداشت تأکید دارد که ظرفیت پذیرش باید با توان آموزشی و زیرساختی دانشگاه‌ها متناسب باشد. خود شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز موضوع زیرساخت را نادیده نگرفته است. عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، پیشتر گفته بود که افزایش ظرفیت پزشکی با درخواست وزارت بهداشت و با توجه به نیاز به نیروی متخصص انجام شده، اما در اجرای مصوبه، بخشی از منابع و زیرساخت‌های پیش‌بینی‌شده تأمین نشده است. او همچنین بر نیاز کشور به متخصصان بیشتر، به‌ویژه در مناطق محروم تأکید کرده بود.
کمبود پزشک در شهرستان‌ها اگرچه درباره تعداد پزشکان کشور اختلاف‌نظرهایی وجود دارد، اما کمبود پزشک در برخی مناطق موضوعی است که مسئولان وزارت بهداشت نیز بر آن تأکید کرده‌اند. محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، خردادماه امسال اعلام کرد که در بسیاری از شهرستان‌ها با کمبود پزشک مواجه هستیم. او این مسأله را یکی از چالش‌های مهم نظام سلامت دانست. وزیر بهداشت در اظهار نظری دیگر تأکید کرده است که چندبرابر کردن ظرفیت پزشکی به‌تنهایی نمی‌تواند مشکل کمبود پزشک را حل کند و مسأله مهم‌تر، توزیع عادلانه نیروی انسانی، ایجاد انگیزه برای حضور متخصصان در مناطق مورد نیاز و فراهم کردن شرایط مناسب خدمت است. او همچنین از برنامه وزارت بهداشت برای شناسایی مناطق دارای کمبود متخصص و پزشکانی که امکان خدمت در این مناطق را دارند، خبر داده است. این اظهارات نشان می‌دهد که حتی در نگاه وزارت بهداشت نیز مسأله کمبود پزشک در مناطق محروم واقعی است، اما راه‌حل آن الزاما فقط افزایش ظرفیت پذیرش دانشگاه‌ها نیست.
اختلاف پنج‌برابری تهران و سیستان و بلوچستان تهران با ۴۲.۳۷ پزشک به‌ازای هر ۱۰ هزار نفر، بالاترین سرانه پزشک را در کشور دارد. در مقابل، این شاخص در سیستان و بلوچستان ۸.۳۸ پزشک است. به بیان ساده، فاصله سرانه پزشکان میان تهران و سیستان و بلوچستان حدود پنج برابر است. در این میان، یزد با ۲۹.۶۵، فارس با ۲۵.۴۷، مازندران با ۲۵.۱۸ و اصفهان با ۲۳.۶۳ پزشک به‌ازای هر ۱۰ هزار نفر در میان استان‌های دارای سرانه بالاتر قرار دارند. در مقابل، آذربایجان غربی با ۱۱.۳۸، کردستان با ۱۲.۶۷، لرستان با ۱۲.۸۱ و زنجان با ۱۲.۶۶ پزشک به‌ازای هر ۱۰ هزار نفر، در سطح پایین‌تری قرار دارند. این اختلاف نشان می‌دهد که میانگین کشوری به‌تنهایی نمی‌تواند وضعیت دسترسی مردم به پزشک را توضیح دهد. البته طبائیان معتقد است که مسأله نظام سلامت را نمی‌توان صرفا در تعداد پزشکان خلاصه کرد. به گفته او، کشور از نظر تعداد پزشکان با کمبود مطلق مواجه نیست، اما در برخی مناطق، به‌ویژه مناطق کم‌برخوردار، کمبود پزشک کاملا محسوس است. بخش مهمی از این وضعیت به توزیع نامتوازن پزشکان و ماندگار نشدن آن‌ها در مناطق محروم بازمی‌گردد. براساس پژوهش سازمان نظام پزشکی، ۱۶ استان با کمبود پزشک ناشی از توزیع نامناسب شناسایی شده‌اند. این مطالعه عواملی مانند کمبود امکانات تشخیصی و درمانی و همچنین امکانات رفاهی پزشکان را از جمله موانع توزیع مناسب نیروی انسانی عنوان می‌کند. در چنین شرایطی، افزایش ظرفیت پذیرش می‌تواند تعداد پزشکان را در سال‌های آینده افزایش دهد، اما پرسش مهم این است که این پزشکان در نهایت در کدام مناطق مستقر خواهند شد؟
افزایش ظرفیت در کدام مناطق؟ استدلال موافقان افزایش ظرفیت نیز از همین نقطه آغاز می‌شود. خسروپناه پیشتر یکی از دلایل افزایش ظرفیت پزشکی را نیاز به نیروی متخصص عنوان کرده و گفته بود که کشور به متخصصان بیشتری، به‌ویژه در مناطق محروم، نیاز دارد. او همچنین نسبت به احتمال تشدید کمبود نیروی متخصص در سال‌های آینده هشدار داده بود. از این منظر، افزایش ظرفیت می‌تواند بخشی از پاسخ به نیازهای آینده نظام سلامت باشد؛ به‌ویژه اگر ظرفیت جدید به سمت رشته‌های مورد نیاز و مناطق کم‌برخوردار هدایت شود. در مقابل، معاون آموزشی سازمان نظام پزشکی معتقد است که صرف افزایش تعداد پزشکان لزوما به معنای حضور آن‌ها در مناطق محروم نیست، چراکه اگر پزشک در منطقه‌ای با کمبود امکانات، درآمد پایین‌تر، شرایط کاری دشوار و امکانات رفاهی محدود حضور پیدا نکند، افزایش تعداد پزشکان در سطح ملی الزاماً دسترسی مردم آن منطقه را بهبود نمی‌دهد.
۱۷۶ هزار پزشک؛ سرانه کشور چقدر است؟ در همین نقطه، داده‌های جدید سازمان نظام پزشکی اهمیت پیدا می‌کند. براساس آخرین آمار این سازمان، ۱۷۶ هزار و ۶۴۳ پزشک در کشور در حال ارائه خدمت هستند. با جمعیت حدود ۸۶ میلیون و ۵۴۰ هزار نفری، سرانه پزشک در کشور حدود ۲۰ پزشک به‌ازای هر ۱۰ هزار نفر برآورد می‌شود، اما علاوه بر این تعداد، حدود ۹۰ هزار دانشجوی پزشکی عمومی و دستیار تخصصی نیز در حال تحصیل هستند. دکتر سیدامیر پاشا طبائیان، معاون آموزشی سازمان نظام پزشکی کشور، در گفت‌وگو با «جام‌جم» می‌گوید: اگر روند فعلی فارغ‌التحصیلی ادامه پیدا کند، تعداد پزشکان کشور تا سال ۱۴۰۷ می‌تواند به حدود ۲۶۶ هزار نفر برسد و سرانه پزشک نیز به حدود ۳۱ نفر به‌ازای هر ۱۰ هزار نفر افزایش پیدا کند. این ارقام نشان می‌دهد که حتی بدون تصمیم جدید برای افزایش ظرفیت، جمعیت پزشکان کشور در سال‌های آینده رشد خواهد کرد. داده‌های منتشرشده در پژوهش سازمان نظام پزشکی نیز تصویر قابل توجهی از وضعیت کشور ارائه می‌کند. براساس این تحلیل، سرانه پزشک ایران از حدود ۸.۷ نفر به‌ازای هر ۱۰ هزار نفر در سال ۲۰۰۴ به حدود ۱۸.۱ نفر در سال ۲۰۲۳ رسیده است. همچنین سرانه پزشک ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۰ نفر و میانگین جهانی حدود ۱۷ نفر به‌ازای هر ۱۰ هزار نفر عنوان شده است. براساس همین بررسی، ۱۵ استان کشور سرانه‌ای بالاتر از میانگین جهانی دارند و پنج استان نیز به سطح ۲۳ پزشک به‌ازای هر ۱۰ هزار نفر، یعنی هدف تعیین‌شده برای سال ۱۴۰۷ در برنامه هفتم رسیده‌اند. بنابراین در نگاه ملی، تصویر الزاما تصویر یک کشور با کمبود مطلق پزشک نیست، اما وقتی داده‌ها را از سطح ملی به استان‌ها ببریم، مسأله شکل دیگری پیدا می‌کند.
