مژده افشار
دیدگاه برتر مدیریت – انتشارات روزبهان را زنده یاد سید جلال فهیم هاشمی در سال ۱۳۵۶ تاسیس کرد. امروز انتشارات روزبهان با انتشار بیش از ۷۰۰ عنوان کتاب در فهرست بیست ناشر قدیمی ایران قرار دارد. این انتشارات در عرصه‌های مختلفی چون: ادبیات، هنر، فلسفه، علوم سیاسی، علوم اجتماعی، تاریخ، روانشناسی، کودک و نوجوان، طبیعت و جانوران، فنی و مهندسی، سینما، تئاتر، کتب مرجع و کتب ورزشی آثار متنوعی را منتشر و به دست خوانندگان خود رسانده است.
در طول این سال‌ها انتشارات روزبهان افتخار همکاری با بسیاری از بزرگان عرصۀ کتاب را داشته است، فرهیختگانی چون: نادر ابراهیمی، عباس میلانی، بهرام بیضایی، محمد قاضی، عبدالرحیم جعفری، صمد بهرنگی، غلامرضا امامی، خسرو حکیم رابط، سوابه فضایلی، محسن یلفانی، احمد دامود، مهندس مجتبی طباطبایی، دکتر احمد خلیقی، دکتر غلامرضا وزیری الهی، پرینوش صنیعی و …
همچنین این انتشارات اقدام به چاپ نمایشنامه های مشهور جهانی کرده است، که در این شماره قصد داریم به معرفی تعدادی از آنها بپردازیم.
هنرمند گرسنگی/ خروج از هنرمند گرسنگی
نویسندگان: فرانتس کافکا/ تادئوش روژه ویچ
مترجم: محمدرضا خاکی
انتشارات روزبهان/چاپ اول:۱۳۹۷/ ۱۰۰۰ نسخه/ ۱۵۰۰۰ تومان
هنرمند گرسنگی عنوان مجموعه داستان کوتاهی از فرانتس کافکا است. این کتاب شامل چهار داستان است که در سال ۱۹۴۲ در آلمان به چاپ رسید. کتاب فوق آخرین کتابی است که کافکا شخصاً آن را برای چاپ آماده کرد. کافکا توانست کتاب را در روزهای آخر عمرش پیش از آنکه بیماری وی را از پا درآورد ویراستاری کند. در داستان کوتاه هنرمند گرسنگی، کافکا به زیر پوست مرد هنرمندی خلیده است که از غذا خوردن امتناع می کند و در مکانی عمومی، در یک پارک به گرسنگی کشیدن(روزه داری) چهل روزه مشغول شده است.
در اوایل قرن بیستم در بخش هایی از اروپا، نمایش هنرمندان گرسنگی در پارک ها و شهربازی ها امری رایج بوده است. تادئوش روژه، شاعر، نمایشنامه نویس و فیلمنامه نویس نامدار لهستانی است که در سال ۱۹۲۱ در شهر رادومسک به دنیا آمد و در ۲۴ آوریل ۲۰۱۴ در سن ۹۳ سالگی در گذشت. تادئوش سال ها عضو جنبش مقاومت لهستان علیه نازی ها بود و در همان زمان با مطبوعات زیر زمینی نیز همکاری می کرد. نخستین اشعار او با عنوان دلواپسی در همان سال ها منتشر شد. او را در لهستان برای ۲۰ عنوان کتاب شعرش، بیشتر در مقام یک شاعر بزرگ می شناسند. او از بهترین شاعران پس از جنگ در لهستان و یکی از خلاق ترین نمایشنامه نویسان اروپا در نیمه ی دوم قرن بیستم بود که بارها از طرف آکادمی سوئد، به عنوان کاندیدای دریاقت جایزه نوبل معرفی شد. نمایشنامه معروف او به نام فهرست، انقلابی در تئاتر لهستان برپا کرد و تئاتر جهان را تحت تاثیر قرار داد. نمایشنامه ها و اشعار او به زبان های متعددی ترجمه شده است او در سال ۲۰۰۸ در استراسبورگ جایزه اروپا را برای یک عمر دستاورد ادبی و هنری دریافت کرد. او بر اساس داستان کوتاه «هنرمند گرسنگی» اثر کافکا، نمایشی جذاب و تامل برانگیز به نام «خروج از هنرمند گرسنگی» خلق کرده است. در این نمایشنامه، روژه ویچ ابعاد گوناگون این خودشیفتگی ویرانگر مدرن را زیر ذره بین قرار داده است و نمایشنامه ای صریح و نگران کننده درباره پیچیدگی ها و ابهام های حاصل از نمایش «آن که خود را به نمایش می گذارد» و «آنچه از او دیده می شود» نوشته است. به گمان بسیاری از مفسران تئاتر لهستان، آثار نمایشی روژه ویچ، عموما و این نمایشنامه به طور خاص تاثیر الهام برانگیز قابل توجهی بر آثار نمایشی دیگر هنرمندان معاصر تئاتر لهستان، نظیر یرژی گروتوفسکی، تادئوش کانتور و ویتولد گمبروویچ گذاشته است.
این اثر و تعدادی دیگر از نمایشنامه های به چاپ رسیده در انتشارات روزبهان را محمد رضا خاکی، نویسنده، کارگردان و پژوهشگر تئاتر به فارسی ترجمه کرده است.
نمایشنامه پرتره
نویسنده: اسلاومیر مروژک
ترجمه: محمدرضا خاکی
انتشارات روزبهان/چاپ اول:۱۳۹۶/ ۱۰۰۰ نسخه/ ۱۶۰۰۰ تومان
اسلاومیر مروژک، روزنامه نگار، داستان نویس، کاریکاتوریست و نمایشنامه نویس معاصر لهستانی است. مروژک کارش را با نوشتن متون طنر آمیز و طراحی کاریکاتور برای روزنامه ها در سال ۱۹۵۰ آغاز کرد. او اولین مجموعه داستان کوتاهش را در ۱۹۵۷ با عنوان «فیل» منتشر کرد که بلافاصله به بسیاری از زبان های اروپایی ترجمه شد و او را به شهرت رساند. اولین نمایشنامه او با عنوان «پلیس» در سال ۱۹۵۸ منتشر شد و با موفقیت قابل توجهی در اروپا و سایر نقاط جهان روبه رو شد. انتشار نمایشنامه «تانگو» در سال ۱۹۶۴، جایگاه او را به عنوان نمایشنامه نویس تثبیت کرد و پس از آن، مروژک فعالیت اصلی خود را به نمایشنامه نویسی اختصاص داد. او در جریان انقلاب چکسلواکی معروف به «بهار پراگ»، که از ۵ ژانویه ۱۹۶۸ شروع شد و تا ۲۰ اوت همان سال ادامه داشت، از حامیان انقلاب بود و در همان زمان در روزنامه فرانسوی لوموند نامه ی سرگشاده ای نوشت و مداخله دولت شوروی و حضور ارتشیان ورشو در چکسلواکی اعتراض کرد که به همین دلیل مجبور به ترک لهستان و مهاجرت به فرانسه شد. سال ها بعد، پس از فروپاشی بلوک شرق در سال ۱۹۹۴، به وطنش بازگشت و با استقبال فراوان هموطنانش مواجه شد.
نمایشنامه «پرتره»، با یک روایت عاشقانه هولناک آغاز می شود. با سخن گفتن بارتودزیچ، مرد سرسپرده معبود پیشین که اکنون زیر بار سنگین ندامت، درگیر جدال با خود و وجدان معذب خویش است. «پرتره» داستان دو مرد است که یکی از آنها که نمی دانیم در چه زمانی، به نفع چه کسی و به چه دلیل به دیگری خیانت کرده و باعث دستگیری، زندانی شدن و احتمالا اعدام او شده است. اگر چه مکان فرضی این اتفاق در سال های دهه ۶۰ میلادی است، اما امکانش هست که در هر زمان دیگر یا در هر جای دیگری هم اتفاق افتاده باشد.
در این نمایشنامه، استالین به عنوان سمبل تمثیلی از سلطه کمونیسم بر لهستان و بلوک شرق محسوب می‌شود. مرژوک در این نمایشنامه می‌کوشد تا با هدف قرار دادن وابستگی‌های ایدئولوژیک بارتودزیچ با «پرتره» استالین، سرسپردگی نظام‌های توتالیتر که عموما ماهیتی ایدئولوژیک نیز دارند. را به چالش بکشد.
در این نمایشنامه، مرژوک با زیرکی می‌کوشد تا با تعمیم دادن نسبت ذهنی بارتودزیچ با استالین و تعمیم دادن آن به کل ساختارهای سیاسی این‌چنینی، عدم تحقق وعده‌های آرمان پیشین و به تبع آن وابستگان ایدئولوژیک آن آرمان را به یک ساخت سیاسی وسیع نسبت دهد و بعدتر که نسبت ذهنی پیشین فرومی‌پاشد، بارتودزیچ دچار شیزوفرنی و دوگانگی رفتاری می‌شود و با سردرگمی عجیبی دست و پنجه نرم می‌کند. این «لحظه»ای که بارتودزیچ و به تبع آن انسان‌های آرمانگرا، ایدئولوژیک و بلندپرواز، با شکست ایده مواجه می‌شوند و پس از آن، بی‌تفاوتی خود را نسبت به سرنوشت آرمان پیشین به انحاء مختلف ابراز می‌کنند.
نمایشنامه پرتره در سال ۱۳۸۵، برای نخسیتن بار در تالار چهارسو مجموعه تئاتر شهر به کارگردانی و ترجمه ی محمدرضا خاکی به روی صحنه رفته است. در این اجرا عوامل زیر همکاری داشته اند:
طراح صحنه و لباس: محسن شاه ابراهیمی، بازیگران: اصغر همت(بارتودزیچ) مسعود دلخواه( آناتول) شهین نجف زاده( اکتاویا) آشا محرابی (آنابلا) مهرخ افضلی( خانم روان پزشک) بیژن زرین ( صدایی از خیابان)
نمایشنامه دومین محاکمه سقراط
نویسنده: آلن بدیو
مترجم: محمدرضا خاکی
انتشارات روزبهان/ چاپ اول ۱۳۹۷/ ۱۰۰۰ نسخه/ ۲۶۰۰۰ تومان
آلن بدیو؛ فیلسوف، نمایشنامه نویس، مقاله و رمان نویس، متفکر سیاسی، شیفته ریاضیات بنیادی و منطق صوری، در دانشگاه های جهان به عنوان یکی از فیلسوفان حال حاضر فرانسوی شناخته می شود. بدیو در دهه ۶۰ میلادی درگیر سیاست بود و به یکی از روشنفکران فعال طرفدار اندیشه های مائو تبدیل شد. او کوشا و معتقد به اندیشه های فلسفی- سیاسی اش، همچنان و تا به امروز به عنوان یکی از طرفداران سرسخت ایده های کمونیستی باقی مانده است. اندیشه های او ترکیبی از فلسفه،ریاضیات، تئاتر و شعر است. از نظر او زندگی واقعی آن زندگی است که فرد در آن، نه خود را به سرسپردگی بسپارد و نه تسلیم ارضای غرایز اولیه شود. او می گوید: «من چهار حوزه را می شناسم که حقیقت در آن ها خود را عیان می کند. همان هایی که من چهار روش برساختن حقیقت نامیده ام: هنر، عشق، سیاست و علم». بدیو اکنون استاد ممتاز فلسفه در مدرسه عالی خیابان اولم در پاریس و بنیان گذار مرکز بین المللی مطالعات فلسفه ی معاصر فرانسه است.
بدیو در این اثر، دومین محاکمه سقراط، این فیلسوف بزرگ را در نمایشی طنازانه، پرمعنا و جذاب روایت کرده است.
در هیات تحریریه روزنامه انقلاب، صحبت بر سر بستن صفحه اول و انتخاب تیتر روزنامه فردا است. در این میان که بحثی درگرفته است، خبرنگاری سرمی‌رسد و خبری شگفت‌انگیز می‌دهد. تا سه روز دیگر دادگاه تجدیدنظر سقراط فیلسوف مشهور یونانی در آتن برپا می‌شود تا فاجعه مرگ او را در یونان باستان با بازتاب‌های فلسفی و سیاسی‌اش در جامعه امروزی درهم آمیزد و هویت واقعی سقراط، ماجرای واقعی مرگ او و همچنین واقعیت افکار افلاطونی- کمونیستی قرن حاضر برملا شود.
نمایشنامه آتش سوزی ها
نویسنده: وجدی معود
مترجم: محمدرضا خاکی
انتشارات روزبهان/ چاپ سوم پاییز ۹۷/ ۱۰۰۰ نسخه/ ۱۹۵۰۰ تومان
وجدی معود متولد لبنان است. قبل از اینکه در شهر مونترال کانادا ساکن شود، چند سالی را در دوران کودکی در پاریس زندگی کرده است. سال ها بعد وقتی که هنرمندی پر آوازه می شئد، دوباره به فرانسه باز می گردد و در شهر نانت در غرب فرانسه ساکن می شود. شهرت جهانی او به خاطر خلق نمایشنامه هایی است که در اکثر کشورهای جهان به روی صحنه رفته است. اجرای سه نمایش ساحلی، آتش سوزی ها و جنگل، از تترالوژی( چهار قسمتی) خون وعده ها جایگاه او را تا جایگاه نویسندگان برجسته فرانسه زبان الهام بخش نسل جوان بالا برده است.
نمایشنامه آتش سوزی ها، دومین قسمت از یک چهارگانه نمایشی است که قسمت اول آن با عنوان ساحلی در سال ۱۹۹۷ به اجرا درآمد. بی آنکه آتش سوزی ها ادامه روایت ساحلی باشد، در آن به طرح پرسش هایی در باره هویت پرداخته شده است
نمایشنامه مذکور، بخشی از یک چهارگانه است که هرکدام را می‌توان به‌طور مستقل به روی صحنه برد و یا به مطالعه آن نشست. این نمایشنامه که در فرمی رئالیستی به روایت یک داستان می‌پردازد، تفاوت‌های خاصی با نمایشنامه‌های رئالیستی در قالب کلاسیک‌شان دارد. نام دیگر این چهارگانه، «قول و قرارهای خونی» بود که به مبارزات مسلمانان و یهودی‌ها می‌پردازد. بخش‌هایی از این نمایشنامه را با هم می‌خوانیم:
وقتی که سردفتر لوبل، وصیت‌نامه نوال مروان، مادر فرزندان دوقلو، ژان و سیمون را برای آنها قرائت می‌کند، باعث زنده شدن داستان تولد مبهم این خواهر و برادر، و طرح پرسش‌هایی درباره گذشته آنها می‌شود: چه کسی پدرشان بوده است؟ چگونه دور از سرزمین مادری، در کشور کانادا، به دنیا آمده‌اند؟ سر دفتر لوبل نامه‌های در بسته‌ای از طرف مادرشان، به هر یک از آنها می‌دهد و تاکید می‌کند که یکی باید به دست پدری برسد که گمان می‌کنند مرده است، و نامه دیگر، به برادری که تا آن لحظه کوچک‌ترین اطلاعی از وجودش نداشتند. دنیایی از پرسش و درد وجود ژان و سیمون را قرا می‌گیرد: در گذشته این خانواده، داستان‌های غم‌انگیز و خطا‌های غیرمنتظره و جبران‌ناپذیر پنهان شده‌ای وجود دارد.
