به گزارش پایگاه خبری فرهنگ آفرینان به نقل از مهر، در شرایط جنگی، سرعت و حجم تبادل اطلاعات به طور قابل توجهی افزایش می‌یابد و در عین حال، تشخیص اطلاعات معتبر از محتوای نادرست یا تحریف‌شده برای مخاطبان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. رسانه‌های اجتماعی به دلیل قابلیت انتشار فوری خبر، تصویر و ویدئو و همچنین مشارکت مستقیم کاربران در تولید و بازنشر محتوا، نقش مهمی در شکل‌گیری جریان اطلاعاتی جنگ‌ها ایفا کرده‌اند. در این شرایط، یک خبر تأییدنشده، تصویر بدون منبع یا روایت نادرست می‌تواند به سرعت بین کاربران منتشر شود و بر برداشت آنها از یک رویداد تأثیر بگذارد. «جنگ رمضان» نیز به عنوان یک موقعیت جنگی، بستری برای شکل‌گیری و گردش حجم وسیعی از محتوا در شبکه‌های اجتماعی بوده است. در این راستا، بررسی سازوکارهایی که به تولید، انتشار و بازنشر اطلاعات نادرست کمک می‌کنند، بخشی از مطالعات جدید در حوزه رسانه و فضای مجازی را به خود اختصاص داده است.
آخرین شماره فصلنامه «مطالعات فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی» که توسط پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات منتشر شده، یکی از مقالات خود را به بررسی «نقش رسانه‌های اجتماعی در گسترش اطلاعات نادرست در جریان جنگ رمضان» اختصاص داده است؛ پژوهشی که این موضوع را از سه زاویه فناورانه، روان‌شناختی و اجتماعی مورد بررسی قرار می‌دهد. این فصلنامه از سوی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات منتشر می‌شود و در شماره جدید خود مجموعه‌ای از پژوهش‌ها درباره رسانه‌ها، فضای مجازی و ابعاد ارتباطی جنگ را گردآوری کرده است. مقاله با طرح این مسئله آغاز می‌شود که رسانه‌های اجتماعی در سال‌های اخیر به یکی از مسیرهای اصلی دریافت و انتشار اطلاعات تبدیل شده‌اند. در این فضا، کاربران تنها دریافت‌کننده محتوا نیستند و می‌توانند در تولید و توزیع اطلاعات نیز نقش داشته باشند. به همین دلیل، مرز میان تولیدکننده و مصرف‌کننده محتوا تا حدی تغییر کرده و سرعت گردش اطلاعات افزایش یافته است.
نویسندگان مقاله بر این باورند که اهمیت موضوع اطلاعات نادرست در شرایط بحران افزایش می‌یابد؛ زیرا در چنین شرایطی نیاز به دریافت اطلاعات دقیق و قابل اتکا بیشتر می‌شود و همزمان، ابهام و عدم قطعیت نیز افزایش می‌یابد. بر اساس این پژوهش، در زمان بحران ممکن است اطلاعات رسمی با محدودیت یا تأخیر در دسترس قرار گیرد و بخشی از کاربران برای دریافت اخبار به منابع غیررسمی و رسانه‌های اجتماعی مراجعه کنند. در چنین وضعیتی، حجم بالای اطلاعات منتشرشده و سرعت گردش محتوا می‌تواند تشخیص اطلاعات معتبر از اطلاعات نادرست را برای کاربران دشوارتر کند. این پژوهش همچنین به نقش الگوریتم‌های شخصی‌سازی محتوا اشاره می‌کند. بر اساس ادبیات پژوهشی مورد استفاده نویسندگان، نمایش محتوایی که با علایق و دیدگاه‌های پیشین کاربران همخوانی دارد، می‌تواند به شکل‌گیری محیط‌هایی منجر شود که در آنها افراد بیشتر با اطلاعات همسو با باورهای قبلی خود مواجه می‌شوند. این وضعیت در مطالعات ارتباطی با مفاهیمی مانند «اتاق پژواک» و «حباب اطلاعاتی» بررسی شده است.
یکی از محورهای اصلی مقاله، بررسی همزمان سه دسته عامل فناورانه، روان‌شناختی و اجتماعی است. در بخش فناورانه، پژوهش به نقش سازوکارهای پلتفرم‌های اجتماعی، الگوریتم‌های پیشنهاد محتوا، امکان انتشار سریع و قابلیت بازنشر گسترده اشاره می‌کند. این ویژگی‌ها باعث می‌شوند یک محتوا در مدت کوتاهی در معرض تعداد زیادی از کاربران قرار گیرد. در سطح روان‌شناختی، مقاله بر نقش هیجان‌هایی مانند ترس و خشم و همچنین برخی سوگیری‌های شناختی تمرکز دارد. بر اساس پژوهش‌های مورد استناد مقاله، محتوای دارای بار هیجانی می‌تواند توجه بیشتری جلب کند و در فرآیند بازنشر اطلاعات نقش داشته باشد. عامل سوم، به شرایط اجتماعی مربوط می‌شود. میزان اعتماد به رسانه‌های رسمی، سطح سواد رسانه‌ای و رفتار کاربران در مواجهه با اطلاعات، از جمله متغیرهایی هستند که در این پژوهش مورد توجه قرار گرفته‌اند. نویسندگان تأکید می‌کنند که انتشار اطلاعات نادرست را نمی‌توان تنها به عملکرد الگوریتم‌ها نسبت داد، بلکه این فرآیند حاصل تعامل میان سازوکارهای فنی پلتفرم‌ها و رفتار کاربران در تولید، بازنشر و مصرف محتواست.
یکی دیگر از موضوعات مطرح‌شده، پیامدهای گردش اطلاعات نادرست است. بر اساس یافته‌ها و مطالعات پیشین مورد استفاده نویسندگان، انتشار چنین محتواهایی می‌تواند با افزایش اضطراب و سردرگمی اطلاعاتی همراه شود و بر اعتماد کاربران به منابع خبری تأثیر بگذارد. ماندگاری برخی آثار اطلاعات نادرست پس از انتشار اطلاعات اصلاحی نیز قابل توجه است. به این معنا که حتی پس از ارائه اطلاعات دقیق‌تر، محتوای اولیه ممکن است همچنان در ذهن یا فضای اطلاعاتی کاربران باقی بماند. نویسندگان مقاله همچنین در سطح اجتماعی به نقش اطلاعات نادرست در شکل‌گیری یا تشدید اختلافات میان گروه‌های اجتماعی اشاره کرده‌اند. از نگاه پژوهش، در شرایط جنگی، اطلاعات علاوه بر کارکرد اطلاع‌رسانی، می‌تواند در شکل‌دهی به برداشت مخاطبان از رویدادها نیز نقش داشته باشد.
«جنگ رمضان» در این مقاله به عنوان یک مطالعه موردی برای بررسی گردش اطلاعات نادرست در شرایط جنگی انتخاب شده است. بر اساس توضیحات پژوهش، در جریان این جنگ حجم زیادی از خبرها، تصاویر و روایت‌ها در مدت کوتاهی در رسانه‌های اجتماعی منتشر شد و بخشی از این محتواها از نظر نویسندگان فاقد اعتبار یا دچار تحریف بودند. در چنین فضایی، کاربران با مجموعه‌ای از روایت‌های متفاوت درباره رویدادها مواجه می‌شوند. سرعت انتشار محتوا، امکان بازنشر توسط کاربران، استفاده از تصاویر و ویدئوها و همچنین انتشار مطالب بدون مشخص بودن منبع اولیه، از جمله عواملی هستند که در مقاله مورد توجه قرار گرفته‌اند.
یکی از نکات مهم مقاله این است که در شرایط جنگی، مسئله اطلاعات تنها به انتشار خبر درباره رویدادهای میدانی محدود نمی‌شود. روایت‌هایی که درباره یک رویداد شکل می‌گیرند، تصاویر و ویدئوهایی که در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌شوند و واکنش کاربران به آنها نیز بخشی از محیط اطلاعاتی جنگ را تشکیل می‌دهند. بر این اساس، مدیریت اطلاعات در شرایط جنگی نیازمند توجه همزمان به فناوری، رفتار کاربران و سازوکارهای تولید و توزیع محتواست. مقاله در پایان بر موضوعاتی مانند افزایش سواد رسانه‌ای، تقویت منابع خبری قابل اتکا و بهبود سازوکارهای بررسی و ارزیابی اطلاعات تأکید می‌کند.
شماره جدید فصلنامه «مطالعات فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی» علاوه بر این مقاله، پژوهش‌هایی درباره موضوعاتی مانند نشانه‌شناسی تصاویر منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی، تاب‌آوری ارتباطی در شرایط قطع اینترنت بین‌المللی، بازنمایی گفتمان مقاومت در آثار گرافیکی و کاریکاتورها، نقش پلتفرم‌های سایبری در بازنمایی جنگ و روایت مجازی جنگ بر اساس محتوای کاربران اینستاگرام را نیز دربرمی‌گیرد. در مجموع، این شماره تلاش کرده است بخشی از پژوهش‌های انجام‌شده درباره ارتباطات، رسانه و فضای مجازی در شرایط جنگی را گردآوری کند؛ موضوعی که با گسترش استفاده از رسانه‌های اجتماعی، ابعاد آن فراتر از الگوهای سنتی اطلاع‌رسانی جنگ قرار گرفته و بررسی رفتار کاربران، پلتفرم‌ها و جریان‌های اطلاعاتی را نیز دربر می‌گیرد.
